Łabędź czy łabądź? Tylko „łabędź”, ale w mowie może być „łabądek”. Czemu tak?

O łabędziu zdrobniale mówi się czasem „łabądek”, stąd czasem trudności z rozróżnieniem właściwej formy. Niewykluczone, że analogia dźwiękowa do „bądź” także przyczyniła się do rozpowszechnienia błędnej wersji.

Zasadniczo łabędzia lepiej jednak zdrabniać do łabędziątka: Wielki słownik poprawnej polszczyzny nie dopuszcza ani formy „łabądź” ani „łabądek”. Ta druga występuje tylko kilkakrotnie w Korpusie Języka Polskiego, nie używaj jej zatem w oficjalnej polszczyźnie. Jeśli lubisz to zdrobnienie, używaj go wyłącznie w mowie potocznej.

CIEKAWOSTKA: łabędź był kiedyś łabęciem.

BONUS 1: ogólnie rzecz ujmując, większość rzeczowników w liczbie mnogiej ma końcówkę -ami. Są jednak wyjątki od tej zasady: konie (końmi), dzieci (dziećmi), dłonie (dłoniami ALBO dłońmi), gałęzie (gałęziami ALBO gałęźmi). Nasz łabędź nie jest wyjątkowy i w narzędniku liczby mnogiej przyjmuje formę „łabędziami”.

BONUS 2: choć łabędzie nie śpiewają (raczej krzyczą – choć to duży eufemizm, powiedziałabym raczej, że drą mordę), przyjął się w języku polskim frazeologizm „łabędzi śpiew” jako określenie czyjejś ostatniej twórczej aktywności. Za Jerzym Bralczykiem: „Starożytna literatura właśnie do przedśmiertnego krzyku tych nieuprzywilejowanych głosowo ptaków porównuje natchnione ostatnie wypowiedzi wieszczków czy mówców”.

BONUS 3: Magda Wołoszyn-Cępa zwróciła uwagę na Instagramie: „Jak wiemy, futuryści mieli szalone pomysły — w jednym z wierszy Brunona Jasieńskiego bohaterem jest właśnie łabądź, nie łabędź 😂 Serdecznie polecam wyguglowanie utworu »Łabądź i Leda« (jest tylko w jednym miejscu w internetach), bo jest naprawdę prześmieszny 😁”.

Źródła

  1. Wielki słownik poprawnej polszczyzny, red. A. Markowski, PWN, Warszawa 2004, s. 493.
  2. M. Bańko, M. Krajewska, Słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa 1995, s. 175.
  3. https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/Labedzi-spiew;5391650.html
  4. https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/LABEDZ;5391556.html
  5. https://wsjp.pl/haslo/do_druku/76442/labedz
  6. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/zdrobnienie-od-labedz;10046.html

Podobał Ci się ten wpis? Interesujesz się poprawną polszczyzną lub chcesz nauczyć się, jak lepiej pisać? Zapisz się na mój newsletter i otrzymuj co tydzień darmowe porady, wskazówki i informacje.