I unikatowy, i unikalny. Ale…

Jeśli zajrzysz do słownika, dowiesz się, że oba te przymiotniki oznaczają coś wyjątkowego, jedynego w swoim rodzaju, niepowtarzalnego. Teoretycznie możesz używać ich zamiennie, w praktyce jednak przymiotnik „unikalny” jest krytykowany z kilku powodów.

Po pierwsze – to kalka z języka rosyjskiego, podobnie jak np. „póki co” i „pod rząd”.

Po drugie – unikalny to taki, którego można uniknąć.

Po trzecie – to wyraz modny, podobnie jak np. „szeroki” czy „posiadać”.

Pod hasłem „unikalny” w „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny” znajdziesz uwagę „Nadużywany w publicystyce” i zalecenie, że lepiej powiedzieć: „jedyny w swoim rodzaju”, „niepowtarzalny”, „wyjątkowy”.

Jeśli przeszukasz Korpus Języka polskiego, okaże się, że „unikalny” ma więcej trafień niż „unikatowy”. W „Małym słowniku wyrazów kłopotliwych” Mirosław Bańko pisze, że oba wyrazy trzeba uznać za poprawne, szczególnie że „unikalny” jest częstsze.

Do mnie taki argument nie przemawia. Jeśli zaczniemy uznawać, że coś jest poprawne, ponieważ jest częste, to nagle okaże się, że możemy mówić „po najmniejszej linii oporu” albo „pójdę się zapytać”.

Problemem jest nie to, który przymiotnik jest poprawny, lecz to, że jeden z nich jest nadużywany. Poprawiałam ostatnio tekst, w którym słowo „unikalny” pojawiało się kilka razy w jednym akapicie. Nie przepuściłam, przeredagowałam wszystkie wystąpienia.

Moja rada? Używaj obu przymiotników, ale po prostu nie przesadzaj z żadnym z nich.

Źródła

  1. Wielki słownik poprawnej polszczyzny, red. A. Markowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 1238.
  2. Bańko, Mały słownik wyrazów kłopotliwych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s. 306.
  3. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/unikalny-i-unikatowy;11125.html
  4. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/unikalny-unikatowy;328.html
  5. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/unikalny-i-unikatowy;3111.html

Podobał Ci się ten wpis? Interesujesz się poprawną polszczyzną lub chcesz nauczyć się, jak lepiej pisać? Zapisz się na mój newsletter i otrzymuj co tydzień darmowe porady, wskazówki i informacje.